Alkol Kullanım Bozukluğu: Nörobiyolojik Bir Kölelik
Alkol Kullanım Bozukluğu (AKB), klinik psikolojide sadece aşırı tüketim olarak değil, beynin mezolimbik dopaminerjik yolaklarındaki nöroadaptif bir değişim olarak tanımlanır. Öğrencilerin bilmesi gereken en temel nokta, DSM-5 ile birlikte “kötüye kullanım” ve “bağımlılık” ayrımının kalkmış, yerini şiddeti belirlenebilen tek bir spektrumun almış olmasıdır.
DSM-5 Tanı Kriterleri
Bir bireye AKB tanısı konulabilmesi için aşağıdaki 11 kriterden en az 2’sinin 12 aylık bir süreçte görülmesi gerekir:
- Alkolün çoğu kez, istendiğinden daha büyük miktarlarda ya da daha uzun bir süre boyunca alınması.
- Alkol kullanımını bırakmak ya da denetim altına almak için sürekli bir istek ya da sonuç vermeyen çabalar olması.
- Alkol elde etmek, alkol kullanmak ya da alkolün etkilerinden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılması.
- Alkol kullanmaya yönelik çok güçlü bir istek, arzu ya da dürtü (Aşerme).
- İşte, okulda ya da evdeki ana yükümlülüklerini yerine getirememeyle sonuçlanan, yineleyici alkol kullanımı.
- Alkolün etkilerinin neden olduğu ya da alevlendirdiği, sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlara karşın alkol kullanımını sürdürmek.
- Alkol kullanımı yüzünden önemli toplumsal, işle ilgili ya da eğlence etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması.
- Fiziksel olarak tehlikeli durumlarda bile yineleyici alkol kullanımı (Örn: Araç kullanımı).
- Alkolün neden olduğu ya da alevlendirdiği bilinen, sürekli ya da yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olmasına karşın alkol kullanımını sürdürmek.
- Tolerans Gelişimi: İstenen etkiyi sağlamak için belirgin ölçüde artan miktarlarda alkol kullanma ihtiyacı ya da aynı miktar alkolün kullanımıyla etkinin belirgin olarak azalması.
- Yoksunluk: Alkol için karakteristik yoksunluk sendromunun (titreme, uykusuzluk, anksiyete, mide bulantısı) gelişmesi ya da yoksunluk belirtilerinden kurtulmak için alkol (veya benzeri madde) alınması.
Vaka Örneği: 35 yaşında bir erkek danışan, sosyal çevresini tamamen alkol odaklı etkinliklere göre seçmeye başlamışsa (7. kriter) ve karaciğer enzimlerinin yükseldiğini bildiği halde “stresini azalttığı” gerekçesiyle içmeye devam ediyorsa (9. kriter), klinik tablo “Orta Şiddette AKB” olarak değerlendirilebilir. Pembe Köşk Psikiyatri Hastanesi‘nde bu vakalarda Mehmet Çakıcı kontrolünde uygulanan alkol iğnesi ve BDT temelli tedavi yöntemleri, özellikle aşerme (4. kriter) ve yoksunluk (11. kriter) yönetimi için hayati önem taşır.
